Wat is een Safer Space?

Een Safer Space is een plek waar je je veiliger kunt voelen. We zeggen bewust veiliger, want wat veiligheid betekent is voor iedereen anders. Het is een ruimte waar vrijheid van expressie voorop staat, waar je identiteit een vanzelfsprekendheid is en waar je jouw mening respectvol kunt delen. Een Safer Space is geen lijst met wat niet kan, maar juist een plek van wat wél kan. Hier staan plezier, verbinding en authenticiteit centraal, zodat we samen kunnen groeien en leren. Zo’n plek is hard nodig, want er is een “universele nood aan veilige ruimtes: ruimtes waarin kwetsbare groepen, zoals de LGBTQIA+ jeugd, zich volledig veilig kunnen voelen” (Khan e.a., 2021).

Geen vaste formule, wel gedeelde waarden

Een Safer Space vertrekt vanuit de community zelf en staat steeds in dialoog met deze community; vandaar dit steeds veranderlijke karakter. Safer Spaces groeien mee met de community en zijn altijd een reactie op uitsluiting. Want wat voor iemand nodig is om zich veilig te voelen, is persoonlijk en variabel. Khan et al. (2021) bevestigen dit: “Wat veilig is voor de ene persoon, is dat misschien niet voor de ander. Het streefdoel blijft wel om een safe space te bieden aan iedereen die aanwezig is.”

Dit dynamische karakter zorgt ervoor dat het creëren van een Safer Space een uitdagende opdracht kan zijn. Bij de ontwikkeling van de kritische vrienden deden we reeds al onderzoek naar de verschillende uitsluitingsmechanismen, waardoor we op basis daarvan algemene focuspunten kunnen bepalen bij het zetten van de eerste stappen in het ontwikkelen van een Safer Space:

– het bestrijden van racisme en discriminatie

– aandacht voor gender en genderdiversiteit

– bewust worden van je eigen referentiekader en de impact daarvan

– het wegnemen van participatiedrempels, zoals financiële of fysieke drempels

Op basis van cijfers, kunnen we dus een aantal startpunten nemen als vertrekpunt bij het ontwikkelen van een safer space. Zo weten we dat fysieke drempels een uitdaging zijn in historisch oude culturele gebouwen of kan het wel eventjes duren voordat een non-binair persoon een toilet vindt waar die zich welkom voelt. Bij het faciliteren van een Safer Space zijn er dus al heel veel zaken die je kan toevoegen om drempelverlagend te gaan werken. Denk aan het communiceren over de toegankelijkheid en mogelijke drempels, het voorzien van gender inclusieve toiletten, de mogelijkheid om beroep te doen op een stille kamer, naamkaartjes met voornaamwoorden voorzien, etc. Daarbovenop voegen we de noden en wensen van de community toe, zodat zij zich écht welkom voelen. Dit sluit aan bij het principe dat gelijkwaardigheid de sleutel is voor het realiseren van veiligheid. (Görgöz, et al. 2022) Om die gelijkwaardigheid te garanderen, staat onze aanpak steeds in dialoog met de community, dit wordt continu opnieuw in vraag gesteld en indien nodig bijgewerkt.

Want onze saferspace-aanpak is niet van bovenaf opgelegd, ze is samen met onze gemeenschap opgebouwd. Via brainstormsessies met onze kritische vrienden vroegen we iedereen: wat maakt een plek voor jou veilig? Uit die vraag kwamen verschillende richtlijnen naar voren, die ons één ding duidelijk maakten: een Safer Space creëren is een gedeelde verantwoordelijkheid. Zowel de deelnemer als de organisator speelt daarin een rol, ze vullen elkaar aan. Zo zijn er richtlijnen voor de organisatoren over de voorbereiding van de agenda tot de inrichting van de ruimte. Er is er ook een afsprakenset voor deelnemers, zodat iedereen weet wat er van hen verwacht wordt (zie hier). Alleen samen kan je echt streven naar een veiligere plek.

We blijven die richtlijnen ook voortdurend aanvullen. Wat hier werkt, werkt niet altijd in een andere context. Het is een plek die steeds onderhevig is aan verandering en ontwikkeld wordt door de dynamiek tussen de deelnemers van die plek.

Waarom is dit belangrijk voor Amarant?

Bij Amarant passen we dit toe om ruimte te maken voor andere referentiekaders dan die van onszelf. Het creëren van een Safer Space daagt ook uit om de organisatie van je activiteiten steeds opnieuw in vraag te stellen. In plaats van te vertrekken vanuit aannames gebaseerd op ons eigen referentiekader, willen we dit kritisch in vraag stellen. Niet enkel Amarant heeft nood aan nieuwe stemmen en inzichten, maar het gehele socio-culturele werkveld. Om samen te groeien, moeten we het durven hebben over moeilijke thema’s, open, eerlijk en met ruimte voor verschillende meningen. Maar dat lukt alleen als iedereen zich welkom voelt om mee te doen. Een Safer Space is voor ons dan ook geen doel op zich, maar een middel. Een middel om inclusie en participatie waar te maken, en om van Amarant een plek te maken waar je jezelf kan zijn, en authentieker kan deelnemen.

Er is geen plaats voor racisme, discriminatie of uitsluiting, zo proberen we een gevoel van bescherming en veiligheid te stimuleren (Herrmann, 2017). Er is wel plaats om te luisteren, om vragen te stellen en om bij te leren. Deelnemers en organisatoren dragen daar samen de verantwoordelijkheid voor. Niet elke activiteit van Amarant is daarom automatisch een Safer Space; dat hangt af van de context, het thema en de behoeften van de deelnemers. Maar waar het kan, streven we ernaar.

Dat streven vraagt echter ook waakzaamheid. De focus kan soms te veel verschuiven naar het zorgende aspect: wat mag niet, wat kan kwetsen, wat moet vermeden worden. Het gevaar is dan dat je jezelf vastrijdt in het organiseren, dat gesprekken te voorzichtig worden en dat frictie, die soms net nodig is om te groeien, geen ruimte meer krijgt. Een Safer Space is geen steriele omgeving. Het gaat ook over vrijheid van expressie, over het durven zeggen wat je denkt, over plezier en verbinding. Ook Khan e.a. (2021) leggen hier de nadruk op, want volgens hen is een safe space: “een plek waar je vrij en ongehinderd je eigen identiteit kan beleven en vieren.”

Het zal niet altijd makkelijk zijn om die balans te vinden. Maar precies daarom streven we ernaar om bij Amarant een plek te creëren waar veiligheid en vrijheid elkaar versterken. Een plek van echte verbinding, authenticiteit en plezier.

Bronnenlijst

Amarant vzw. (2026, 13 april). Kritische Vrienden van Amarant.

çavaria, & Wel Jong. (2023). Draaiboek Veilige(re) en Vertrouwde Omgevingen.

Görgöz, R., Van Bouchaute B., Cristiaensen P. (2022, June 10). Van safe naar brave spaces: jongeren op de bres tegen onrecht. Sociaal.Net.

Herrmann, J. H. (2018, February 16). Brave/r Spaces Vs. Safe Spaces for LGBTQ+ in the Writing Center: Theory and Practice at the University of Kansas. The Peer Review.

Khan, H. H. et al. (2021, December 16). Safe spaces: noodzakelijk maar geen wondermiddel. Sociaal.Net.

Auteur: Lise Cornelis