Deze lezingenreeks biedt een diepgaande maar toegankelijke kennismaking met de kritische filosofie, de traditie die niet enkel over de wereld nadenkt, maar haar voorwaarden en machtsstructuren zelf bevraagt. Van Kant tot de hedendaagse denkers van technologie, identiteit en ecologie onderzoeken we wat het vandaag betekent om kritisch te denken in de volle zin van het woord.
We vertrekken bij de oorsprong van de kritische rede bij Kant en Hegel, waar denken wordt opgevat als een handeling van zelfbegrenzing en zelfbewustwording. Hun inzicht dat vrijheid enkel mogelijk is door de grenzen van de rede te erkennen, vormt het fundament voor elke latere vorm van kritiek.
Vervolgens behandelen we Marx en de Frankfurter Schule, die de kritiek historisch en maatschappelijk maken. We analyseren hoe rationaliteit zelf ideologisch kan worden, hoe kennis, economie en cultuurinstrumenten verweven zijn met macht, en hoe emancipatie een praktische, politieke dimensie krijgt.
Daarna verschuift het perspectief naar de hedendaagse vormen van macht en subjectivering. Met Foucault, Butler, Fanon en Mbembe onderzoeken we hoe normen, discoursen en instituties onze identiteit vormen, en hoe vrijheid ontstaat binnen en niet buiten machtsverhoudingen. Kritiek wordt hier een vorm van zelfwerk: een praktijk van bewustwording, niet van afstand.
In de vierde sessie richten we ons op technologie, aandacht en waarheid binnen de bredere context van sociotechnische systemen. Denkers als Bernard Stiegler, Byung-Chul Han en Shoshana Zuboff tonen hoe algoritmen, data en infrastructuren niet alleen onze perceptie en emoties sturen, maar ook de sociale en institutionele structuren waarin wij handelen hervormen. Kritische filosofie onderzoekt hier hoe het individu in deze verweven netwerken wordt ingebed, en vraagt hoe denken, ervaren en oordelen mogelijk blijven binnen systemen die steeds meer de voorwaarden van handelen en betekenis bepalen.
De reeks sluit af met een reflectie op ecologie, kapitalisme en planetaire verantwoordelijkheid. Aan de hand van Nancy Fraser, Bruno Latour en Donna Haraway onderzoeken we hoe de kritische filosofie zich heruitvindt in een tijdperk van klimaatcrisis en mondiale afhankelijkheid. Kritiek wordt hier een vorm van zorg voor de wereld, een bewustzijn van de fragiele verhoudingen waarop vrijheid berust.
Via filosofische analyse, tekstlezing en dialoog worden deelnemers uitgenodigd om het kritisch denken te ervaren als een vorm van zelfonderzoek. Niet om met nieuwe overtuigingen naar huis te gaan, maar om scherper te zien hoe overtuigingen ontstaan, welke vormen van macht en normativiteit erin meespelen, en hoe denken zelf een ruimte van vrijheid kan openen. Kritische filosofie verschijnt zo niet als een leer, maar als een oefening in lucide aandacht, een manier om te onderscheiden, te bevragen en opnieuw betekenis te geven aan wat men gewoonlijk vanzelfsprekend vindt.
Dit is een online activiteit via het programma Zoom. Je kan die dus volgen van bij je thuis! Enkele dagen op voorhand krijg je via mail de link toegestuurd om deel te nemen. Bestaat je activiteit uit meerdere sessies, dan gebruik je steeds dezelfde link. Hou deze dus goed bij. Het kan zijn dat de online sessies opgenomen worden – dit gebeurt in overleg met de docent – waarna je de activiteit gedurende een bepaalde periode kan herbekijken op ons digitaal leerplatform. Deze opname is dan een meegenomen extraatje, maar geen basis voor inschrijving. Je deelname aan de online cursus wordt als goedkeuring gezien voor deze mogelijke opname. Nog niet vertrouwd met Zoom? Dan kan je hier het stappenplan bekijken!
